Anasayfa arrow Beslenme arrow Değişim Listeleri
Değişim Listeleri

Diyet düzenlemede birbiri yerine geçebilen besinlerin neler olduğunun bilinmesi büyük kolaylık sağlar. Değişim listelerinde her grup içindeki besinler hemen hemen aynı miktarda enerji, protein, yağ ve karbonhidrat sağladıklarından birbirinin yerine kullanılabilir, yani her bir yiyecek diğerinin yerine geçebilir. A. Ekmek ve Tahıl Değişimi: Listede gösterilen her bir değişim yaklaşık olarak 15 gr karbonhidrat, 2 gr protein içerir, yağ içermez ve 68 kalorilik enerji sağlar.

Aşağıdaki listenin kullanılışına şöyle bir örnek verilebilir : 1 ince dilim ekmek yenilmediği zaman, onun yerine 1 adet orta boy patates veya yarım su bardağı pilav veya makarna yenebilir.

BesinÖlçüMiktar (gr)
Ekmekl ince dilim25
Kraker2 - 4 adet20
Makarna, şehriye (pişmiş)Yarım Su Bardağı100
Makarna, şehriye (çiğ)3 silme çorba kaşığı15
Patates (pişmiş)l adet orta boy100
Pirinç, bulgur (pişmiş)Yarım su bardağı100
Pirinç, bulgur (çiğ)2 silme çorba kaşığı15
Sade kek3-3.5 cm
kalınlığında dilim
25
Tarhana2 silme çorba kaşığı15
Un (buğday, pirinç vb.)2 silme çorba kaşığı15



B. Et Değişimi:

Her bir değişim yaklaşık olarak 6 gr protein, 5 gr yağ içerir, karbonhidrat içermez ve 69 kalorilik enerji sağlar.

Aşağıdaki listenin kullanılışına örnek: l köfte kadar et yenilmediği zaman onun yerine bir adet yumurta veya bir kibrit kutusu kadar beyaz peynir veya bir sosis ya da listede belirtilen diğer başka bir besin yenebilir.
 
BesinÖlçüMiktar (gr)
Et1 köfte kadar30
Balık1 köfte büyüklüğünde30
Yumurta1 adet40-50
Sosis1 adet40-50
SalamÇok ince 4-5 dilim40-50
Peynir (beyaz)1 kibrit kutusu30
Peynir (kaşar)2/3 kibrit kutusu20-25
Çökelek, lor1/4 su bardağı kadar40-45
Kuru fasulye5 - 6 çorba kaşığı100


Bitkisel besin olmasına rağmen kurubaklagiller (kurufasulye, nohut, bakla vb.) fazla miktarda protein içerirler ve değişim listelerinde etler ile aynı sınıfa konularak incelenirler. Et cinsi gıdalara benzemeyen yanları, hiç yağlarının bulunmaması ve bunun yerine 15 -16 gr. kadar karbonhidrat içermeleridir. Örnek olarak, yukarıda listede adı geçen 5 - 6 çorba kaşığı kuru fasulye 100 gr gelir ve ve 6 gr protein yanında 15 gr da karbonhidrat içerir.


C. Süt Değişimi:

Belirtilen miktardaki süt veya yoğurt ortalama olarak 4 gr protein, 6 gr karbonhidrat, 4 gr yağ içerir ve 76 kalorilik enerji sağlar.

Örnek olarak: 1 su bardağı süt içilmediği zaman onun yerine 1 su bardağı kadar yoğurt yenebilir.

BesinÖlçüMiktar (gr)
Süt1 orta boy su bardağı160
Yoğurt1 orta boy su bardağı160



Az Yağlı Süt Değişimi (Light süt)

4 gr protein, 6 gr karbonhidrat ve 2 gr yağ içerir ve 58 kalorilik enerji sağlar.

Sütü sütlaç veya muhallebi gibi sütlü tatlılar şeklinde de alabilirsiniz.

1 porsiyon muhallebi veya 1 porsiyon sütlaç 1 süt + 1 ekmek değişimi şeklinde düşünülmelidir.


D. Sebze Değişimi:

Sebzeler içerdikleri kalori miktarına göre 2 gruba ayrılırlar: 1. Grup: Bu grup sebzeler enerji değerleri düşük olduğundan serbestçe yenilebilir.

BesinÖlçüMiktar (gr)
Domates1 küçük boy (çiğ)100
Domates suyu1 büyük su bardağı (çiğ)240
Çarliston biber4 orta boy100
Yeşil sivri biber10 orta boy100
Kıvırcık salata15 yaprak100
Salatalık1 orta boy100
Kırmızı turp5 orta boy100
Maydanoz1 orta demet75
Yeşil soğan3-4 orta boy75
Kuru soğan1 orta boy75
Kereviz1 küçük boy100
Kırmızı lahana1/8 orta boy100
Lahana4 çorba kaşığı (pişmiş)100
Karnıbahar4 çorba kaşığı (pişmiş)100
Taze kabak4 çorba kaşığı (pişmiş)150
Patlıcan4 çorba kaşığı (pişmiş)125
Ispanak4 çorba kaşığı (pişmiş)150
Pazı4 çorba kaşığı (pişmiş)150
Ebegümeci4 çorba kaşığı (pişmiş)150
Bamya4 çorba kaşığı (pişmiş)75


2. Grup: Bu grup sebzelerin her birimi 2 gr protein, 7 gr karbonhidrat içerir, yağ içermez ve 36 kalori sağlar.

BesinÖlçüMiktar (gr)
Havuç1 orta boy (çiğ)100
şalgam1 orta boy (çiğ)150
Bezelye4 çorba kaşığı (pişmiş)100
Pırasa5 çorba kasığı (pişmiş)150
Bakla4 çorba kasığı (pişmiş)100
Enginar1 orta boy (pişmiş)100
Bal Kabağı3-4 parça100



E. Meyve Değişimi:

Her bir değişim yaklaşık olarak 10 gr karbonhidrat içerir, yağ ve protein içermez ve 40 kalorilik enerji sağlar.

BesinÖlçüMiktar (gr)
Elma1 küçük boy80
Kayısı (taze)1-2 adet100
Kayısı (kuru)1-2 adet20
MuzYarım küçük50
Çilek1 su bardağı150
Kiraz10-15 adet75
Hurma2 adet15
GreyfurtYarım küçük125
Üzüm12-20 tane75
Portakal1 adet küçük125
şeftali1 adet orta100
Armut1 adet küçük100
Erik1-2 adet100
Kuru erik2 adet25
Kuru üzüm2 çorba kaşığı, silme15
Karpuz1 dilim175
Kavun1 dilim175
ıncir (Taze)1-2 adet50
ıncir (Kuru)Yarım adet15
Yeni dünya5-6 adet100
Portakal suyu1 çay bardağı100
Elma suyu1 çay bardağı100
Mandalina 1 orta boy100



F. Yağ Değişimi:

Her bir değişim yaklaşık olarak 5 gr yağ içerir, protein ve karbonhidrat içermez ve 45 kalorilik enerji verir.

BesinÖlçüMiktar (gr)
Sıvı yağ1 tatlı kaşığı5
Katı yağ1 tatlı kaşığı5
Zeytin5 adet15
Mayonez2 tatlı kasığı10
Fındık,fıstık vb.6 adet10
Kaymak1 çorba kaşığı10



G. Tatlı Değişimi:

Her bir değişim yaklaşık olarak 5 gr karbonhidrat içerir, protein ve yağ içermez ve 20 kalorilik enerji sağlar.

BesinÖlçüMiktar (gr)
Toz şeker1 tatlı kaşığı5
Kesme şekerBüyüklüğüne göre 2-3 adet6
Reçel-marmelatSilme 1 yemek kaşığı10
Bal1 tatlı kaşığı10
PekmezSilme 1 yemek kaşığı10
Akide şekeri2 adet10



H. ıçecekler:

Piyasada satılan içecekler alkollü veya alkolsüz olabilir. Alkolsüz içecekler (eğer hastada su kısıtlaması yapılması gerekmiyorsa) rahatlıkla içilebilir.


Böbrek hastası alkollü içki içebilir mi?

Alkol fazla miktarda kalori içerir (1 gr alkolde 7 kalori vardır). O nedenle zayıflaması istenen kimseler alkollü içki almamalıdır.

Alkollü yiyecekler karaciğer için de özellikle çok sakıncalıdır. Böbrek hastalarının önemli bir bölümünde karaciğer problemleri de vardır. O nedenle, rastgele alkollü içki içmemeli ve her hasta bu konuda hekimine danışmalıdır.



DEğışıM LıSTELERıNıN KULLANILMASI

Değişim listeleri hastaların günlük yemeklerini düzenlemede çok yararlıdır. Bu sayede her hasta, sadece tarif edilen yiyecekleri yemek zorunda kalmaz, kendi zevkine ve ihtiyacına göre değişik yemek listeleri düzenleyebilir.

Bu yemek listeleri düzenlenirken, belirli bir besin yerine, aynı türden ve ona eşdeğer miktarda besin elemanlarını içeren bir başka yiyecek listeden seçilir. Böylece alınan protein, yağ, karbonhidrat gibi besin elemanları aynı kaldığı halde değişik yemekler yeme imkanı olur.

Örnek olarak 40 gram proteinli diyet kullanan bir hasta değişim listelerini kullanarak aşağıda gösterildiği şekilde farklı yemekler hazırlayabilir:

Önce, 40 gr. protein içeren bir diyet örnek olarak alınır.

40 GRAM PROTEıNLı 1500 KALORıLı DıYET

Bir Günlük YiyeceklerMiktarÖlçü
Süt veya yoğurt250 gr2 çay bardağı
Yumurta veya40 gr1 adet
beyaz peynir30 gr1 kibrit kutusu kadar
Et60 gr2 köfte kadar
Ekmek veya ekmek yerine geçen175 gr7 ince dilim
Meyve2 porsiyonBkz. meyve değişim listesi
Sebze2 porsiyon8 çorba kaşığı
Yağ20 gr4 tatlı kaşığı
Bal, reçel veya85 gr17 tatlı kaşığı şeker
Akide şekeri10 gr2 adet


ÖRNEK YEMEK LıSTESı

SabahÖğleıkindi
1 bardak çay (sekerli)
2 tatlı kaşığı tereyağ
3 tatlı kaşığı bal veya reçel
1 adet yumurta
2 ince dilim ekmek
4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği
5 çorba kaşığı pilav
1 ince dilim ekmek
1 bardak çay (şekerli)
1 dilim kek
2 adet akide şekeri
AkşamGece
1 kase un çorbası
2 köfte kadar et veya
etli sebze yemeği
1 kase ayva kompostosu
1 ince dilim ekmek
1 çay bardağı süt (şekerli)
1 adet elma
1 çay bardağı yoğurt


Değişim listelerine bakılacak olursa bir yumurtanın veya bir kibrit kutusu kadar beyaz peynirin veya bir köftenin ya da bir sosisin benzer miktarlarda besin elemanı içerdiği görülür. Böylece, hasta isterse, sabah kahvaltısında yumurta veya peynir yemez; ancak öğle yemeğinde onun yerine fazladan bir adet köfte veya sosis yiyebilir. Yine bu listede bulunan akşam yemeğindeki 2 köfte kadar et yenilmeyebilir; bunun 1 köfte kadarlık miktarı sosis değişimi olarak öğleye alınabilir. Akşam yemeğine de 1 köfte kadar et içeren etli sebze yemeği konabilir. Sonuç olarak liste aşağıdaki sekile dönüşebilir.

SabahÖğleıkindi
1 çay bardağı süt ( şekerli)
2 tatlı kaşığı kahvaltılık yağ
3 tatlı kaşığı bal veya reçel
2 ince dilim ekmek
2 adet sosis
5 çorba kaşığı pilav
1 çay bardağı yoğurt
1 ince dilim ekmek
veya bu yemek yerine çalışan bir kimse 2 adet sosis içeren bir sandviç ve bir çay bardağı yoğurt yiyebilir.
1 bardak çay (şekersiz)
1 dilim kek
2 adet akide şeker
AkşamGece
1 kase un çorbası
4 çorba kaşığı kıymalı sebze yemeği
1 kase ayva kompostosu
1 ince dilim ekmek
1 çay bardağı süt (sekerli)
1 porsiyon elma

Bu liste de 40 gr. protein ve 1500 kalori içermektedir.


Bir başka örnek:

40 gram proteinli ve 1500 kalorili diyet yemeği yemek isteyen hasta, eğer muhallebi istiyorsa şöyle bir değişikliğe gidebilir:

Kahvaltıda 1 dilim ekmek yemez, çayını şekersiz içer, 3 tatlı kasığı bal veya reçelini 1 tatlı kaşığına indirir.

Öte yandan, öğle yemeğindeki 1 bardak yoğurdu da yemez ve onun yerine bir bardak süt kullanma imkanı doğar. ıkindide içeceği çaya şeker koymaz, akide şekerini yemez, kekini de yemez, tüm bunların eşdeğeri olan toz şeker ve pirinç ununu kullanır.

Sonuç olarak; kahvaltıda artırdığı şeker ve öğle yemeğinde artırdığı süt ile muhallebisini hazırlar; burada, sabahki 1 dilim ekmeği yemediği için muhallebisini yaparken onun yerine 2 çorba kaşığı pirinç ununu ve ikindide şekersiz içtiği çayın şekerini ve akide şekerinin eşdeğerini de kullanabilmektedir.

Yine aynı hastanın canı kurubaklagillerden yemek isterse akşam yemeğindeki l adet köfteyi yemez, onun yerine öğle yemeğinde 5 çorba kaşığı kadar kuru fasulye veya nohut ya da mercimek yiyebilir. Akşam yemeğindeki kalan l köfte kadar kıymadan ise, 1 adet etli biber dolması hazırlanarak yenebilir. Böylece değişim listelerindeki besin elemanlarını kullanarak aynı miktarda protein ve kalori içeren başka yemekler hazırlama imkanı doğar ve liste şu hale döner:

SabahÖğleıkindi
1 bardak çay (şekersiz)
2 tatlı kaşığı yağ
1 tatlı kaşığı bal veya reçel
1 adet yumurta
1 ince dilim ekmek
5 yemek kaşığı kuru fasulye
5 yemek kaşığı pirinç pilavı
1 adet domates
1 ince dilim ekmek
1 kase muhallebi
AkşamGece
1 kase un çorbası
1 adet etli, biber dolma
1 kase ayva kompostosu
1 ince dilim ekmek
1 porsiyon elma


Bu liste 40 gr protein ve 1500 kalori içermektedir.

Bu listeyi bir kez daha açıklayalım:

Sabah kahvaltısı: Çay şekersiz içildi, buradan şeker arttı.
3 tatlı kaşığı bal veya reçel yerine 1 tatlı kaşığı bal veya reçel yenildi, bunların yerine eşdeğer şeker arttı. Ekmeğin 1 dilimi yenilmedi, bunun yerine eşdeğer olan, 2 çorba kaşığı pirinç unu arttı. Bunlar muhallebi yapılmak üzere saklandı.

Öğle yemeği: 1 çay bardağı yoğurt yenilmedi, bunun eşdeğeri o an 1 bardak süt muhallebi yapılmak üzere saklandı.

ıkindi: şekerli çay içilmedi, kek yenilmedi, akide şekeri, eşdeğer şeker ile değiştirildi. Böylece elde edilen besinler ile yapılan muhallebi ikindide yenildi.

Akşam yemeği: 2 köfte kadar et yenilmedi, 1 köfte kadarına eşdeğer 5 çorba kaşığı kuru fasulye öğle yemeğine alındı, 1 köfte kadar et ile de akşam 1 adet etli biber dolma yapılarak yenildi.


Aynı prensipleri kullanarak, hastalar kendilerine tarif edilenlerin dışında, pek çok değişik yemek listeleri yapabilirler.